Fluorescence là gì? Huỳnh quang ảnh hưởng thế nào tới kim cương?

Hầu hết người mua kim cương đều quen thuộc với tiêu chuẩn 4Cs quyết định giá trị kim cương. Tuy nhiên, còn một yếu tố khác ngoài 4Cs có thể ảnh hưởng đến vẻ đẹp và giá trị của kim cương thiên nhiên – đó chính là fluorescence (tính huỳnh quang). Một số viên kim cương tự nhiên giống nhau về 4Cs vẫn có thể chênh lệch giá tới 20-30% do sự khác biệt về tính huỳnh quang. Vậy fluorescence là gì, vì sao kim cương phát huỳnh quang và hiện tượng này tác động ra sao đến vẻ đẹp, màu sắc cũng như giá trị kim cương? Hãy cùng Cao Hùng Diamond tìm hiểu chi tiết các thông tin liên quan đến vấn đề này ở bài viết dưới đây.

Fluorescence trong kim cương là gì?

Fluorescence của kim cương là hiện tượng viên kim cương phát ra ánh sáng khi được kích thích bởi tia cực tím (UV). Hiểu đơn giản, dưới ánh sáng UV (ví dụ: ánh nắng mặt trời hoặc đèn chiếu UV), một số kim cương sẽ phát quang – thường tỏa ra ánh sáng màu xanh dương đặc trưng (chiếm ~95% trường hợp) và ngừng phát sáng khi tắt nguồn UV. Ánh sáng huỳnh quang này có bước sóng dài hơn ánh sáng UV hấp thụ, và quá trình phát sáng diễn ra gần như tức thì trong vòng vài chục nano-giây. Hiện tượng này đôi khi còn được gọi bằng các tên khác như “tính phát quang”, “phát sáng” hay “phản quang” trong kim cương.

Nguyên nhân: Kim cương hình thành sâu trong lòng đất qua hàng triệu năm có thể hấp thụ một lượng nhỏ tạp chất trong cấu trúc tinh thể. Chính sự có mặt của một số nguyên tố như nhôm (Al), bo (B) hoặc nitơ (N) khiến viên kim cương có khả năng phát huỳnh quang. Những nguyên tố này thay thế một phần carbon trong mạng tinh thể kim cương, tạo ra các trung tâm huỳnh quang phát sáng dưới tia UV. Màu sắc huỳnh quang của kim cương phụ thuộc vào loại tạp chất: ánh sáng xanh lam là phổ biến nhất, ngoài ra có thể gặp huỳnh quang màu vàng, cam, xanh lá hoặc các màu khác tùy tạp chất và cấu trúc mạng tinh thể. Ví dụ, nitơ trong kim cương đôi khi tạo huỳnh quang màu vàng, còn bo có thể cho huỳnh quang xanh lam. Tuy nhiên, không phải tất cả kim cương đều có tính huỳnh quang – chỉ khoảng 30 – 35% kim cương tự nhiên không màu là phát huỳnh quang ở một mức độ nào đó. Mức độ huỳnh quang là đặc tính tự nhiên cố hữu của mỗi viên kim cương và không thể thay đổi hay xử lý để thêm/bớt huỳnh quang.

Xem thêm: None trong kim cương là gì?

Thang đo độ huỳnh quang của GIA

Tính huỳnh quang của kim cương được Viện Ngọc học Hoa Kỳ (GIA) phân loại theo 5 cấp độ, dựa trên cường độ phát sáng dưới tia UV. Trên chứng nhận GIA của kim cương thiên nhiên thường có ghi mức fluorescence này. Các cấp độ bao gồm:

• None (Không): Viên kim cương không có hiện tượng huỳnh quang (không phát sáng dưới tia UV).
• Faint (Yếu): Huỳnh quang rất yếu, khó nhận biết; chỉ thấy được khi dùng đèn UV chuyên dụng hoặc trong phòng tối.
• Medium (Trung bình): Huỳnh quang mức trung bình, có thể nhận ra khá rõ ràng dưới đèn UV. Đôi khi mức trung bình đã bắt đầu ảnh hưởng nhẹ đến màu sắc viên kim cương dưới ánh nắng.
• Strong (Mạnh): Huỳnh quang mạnh, dễ dàng nhìn thấy dưới ánh sáng ban ngày hoặc đèn UV cầm tay. Huỳnh quang mạnh có thể làm giảm độ sáng và độ trong của kim cương một chút khi ra nắng gắt.
• Very Strong (Rất mạnh): Huỳnh quang rất mạnh, phát sáng rực rỡ dưới UV và ảnh hưởng đáng kể đến vẻ ngoài viên kim cương. Mức huỳnh quang này có thể khiến màu viên kim cương bị thay đổi hoặc làm viên đá trông mờ đục hơn ngay cả dưới ánh sáng tự nhiên thường ngày.

Lưu ý rằng huỳnh quang kim cương thường được mô tả kèm màu huỳnh quang (phổ biến nhất là “Strong Blue” – phát quang xanh mạnh). Màu huỳnh quang mặc định là xanh lam trừ khi có ghi chú khác (một số rất ít kim cương có huỳnh quang màu khác như vàng hoặc xanh lục).

Ảnh hưởng của fluorescence đến vẻ đẹp và màu sắc kim cương

Mức độ huỳnh quang không làm thay đổi cấu trúc hay độ tinh khiết (clarity) của kim cương, nhưng có thể ảnh hưởng đến cảm quan màu sắc và độ trong suốt của viên đá dưới một số điều kiện ánh sáng nhất định. Dưới đây là những tác động chính của fluorescence lên vẻ đẹp kim cương:

• Hầu như không thấy khác biệt dưới ánh sáng thường: Trong điều kiện ánh sáng thông thường (không có tia UV mạnh), bằng mắt thường rất khó nhận biết kim cương có huỳnh quang hay không. Huỳnh quang hầu như không ảnh hưởng đến độ lấp lánh (fire, brilliance) của kim cương dưới ánh sáng đèn trong nhà. Vì vậy, một viên kim cương None và một viên Faint/Medium fluorescence trông gần như giống hệt nhau về độ sáng lấp lánh khi nhìn trực diện.
• Phát sáng khác thường dưới tia UV: Trong môi trường nhiều tia UV (ví dụ: câu lạc bộ đêm với đèn UV công suất lớn, hoặc dưới ánh nắng gắt buổi trưa có nhiều tia UV), kim cương có huỳnh quang sẽ phát ra ánh sáng xanh khá rõ. Hiệu ứng phát sáng màu xanh này có thể khiến viên kim cương trông “phát sáng” nổi bật một cách thú vị trong bóng tối UV. Tuy nhiên, dưới ánh sáng mặt trời mạnh, một số viên kim cương fluorescence mạnh có thể xuất hiện hơi mờ hơn một chút so với viên không huỳnh quang do hiện tượng “nhờn, váng dầu” trên bề mặt. Nói cách khác, huỳnh quang cực mạnh đôi khi làm giảm độ trong suốt (trông kém trong suốt hẳn) của kim cương khi ra ngoài trời nắng.
• Cải thiện màu sắc cho kim cương nước thấp: Với những viên kim cương màu thấp (thuộc các nước màu G, H, I, J hoặc thấp hơn), huỳnh quang màu xanh được xem là một điểm cộng. Ánh xanh huỳnh quang sẽ trung hòa bớt sắc vàng trong kim cương nước thấp, giúp viên đá nhìn trắng hơn một cấp màu so với thực tế. Nhờ đó, kim cương nước thấp có fluorescence mạnh có thể cải thiện độ trắng và đẹp hơn dưới ánh sáng mặt trời so với viên tương tự không huỳnh quang.
• Ảnh hưởng tiêu cực trên kim cương nước cao: Đối với kim cương màu cao (nước D, E, F – tức màu rất trắng) hoặc kim cương độ sạch cao (IF, VVS), sự hiện diện của huỳnh quang mạnh lại có thể giảm tính thẩm mỹ. Một số viên kim cương D-F có fluorescence mạnh khi ra nắng sẽ bị mờ đục, như phủ sương dầu làm mất độ sáng trong, mặc dù tỷ lệ này rất thấp (theo GIA chỉ khoảng <0,2% trường hợp kim cương fluorescence mạnh gặp hiện tượng này). Ngoài ra, nếu kim cương phát huỳnh quang màu vàng hoặc một màu khác không phù hợp, nó có thể làm viên kim cương trông ngả màu hơn dưới ánh nắng (ví dụ huỳnh quang vàng sẽ làm viên kim cương càng thêm ánh vàng). Những trường hợp này làm giảm vẻ đẹp và độ hoàn mỹ của kim cương nước cao.

Xem thêm: Kim cương được tạo ra như thế nào?

Fluorescence ảnh hưởng thế nào đến giá trị kim cương?

Xét về giá trị thị trường, độ huỳnh quang không phải là yếu tố quan trọng nhất khi định giá kim cương – so với các yếu tố 4C (đặc biệt là màu sắc, độ sạch…). Tuy nhiên, fluorescence vẫn có ảnh hưởng nhất định đến giá mà người mua cần biết:

• Kim cương nước cao thường mất giá nếu huỳnh quang mạnh: Trong phân khúc kim cương màu D–H (từ không màu đến gần không màu), đặc biệt là những viên có độ sạch cao (IF, VVS, VS), sự hiện diện của huỳnh quang mạnh có xu hướng làm giảm giá trị của viên đá. Lý do là các viên này vốn rất trắng và sáng, nên bất kỳ hiệu ứng mờ đục hoặc ánh màu nào do huỳnh quang cũng bị coi là làm giảm độ hoàn hảo. Trên thị trường kim cương, nhiều khách hàng và nhà buôn sẵn sàng trả giá cao hơn cho kim cương None fluorescence. Thực tế, một viên kim cương D-F Strong Blue có thể rẻ hơn khoảng 5% đến 15% (thậm chí tới 20% tùy trường hợp cụ thể) so với viên tương đương không huỳnh quang. GIA cũng ghi nhận huỳnh quang mạnh ở kim cương nước cao đôi lúc là “con dao hai lưỡi” làm viên đá mất giá.
• Kim cương nước thấp có huỳnh quang mạnh có thể được ưa chuộng: Đối với kim cương màu I trở xuống (trắng hơi ngả), huỳnh quang xanh mạnh lại được xem là ưu điểm vì giúp viên đá nhìn trắng hơn. Người mua đôi khi sẵn sàng trả thêm cho đặc điểm này. Theo các nguồn tham khảo, kim cương nước thấp với fluorescence mạnh có thể nhỉnh giá hơn những viên huỳnh quang yếu hoặc không huỳnh quang khoảng 2% – 5%. Tất nhiên mức chênh lệch không lớn, nhưng đó cũng là một lợi thế nhỏ về giá trị.
• Fluorescence và các yếu tố khác: Nhìn chung, huỳnh quang chỉ đóng vai trò phụ trong định giá. Giá kim cương chủ yếu dựa trên 4Cs, còn huỳnh quang được tính đến như một yếu tố bổ sung. Đa số khách hàng mua kim cương ít chú ý đến huỳnh quang hơn là màu, kích thước, v.v. – trừ khi huỳnh quang quá mạnh ảnh hưởng rõ rệt. Tuy vậy, với những người mua sành sỏi hoặc nhà sưu tập, họ vẫn xem xét kỹ yếu tố huỳnh quang để đảm bảo viên kim cương đạt độ đẹp hoàn hảo trong mọi hoàn cảnh. Nếu bạn nhạy cảm về màu sắc hoặc muốn tối ưu giá trị đầu tư, nên cân nhắc mức huỳnh quang phù hợp.

Từ góc độ thị trường, kim cương None fluorescence thường được xem là “chuẩn” và dễ bán hơn, trong khi kim cương Strong fluorescence có thể kén người mua hơn (đổi lại giá mềm hơn cho người không ngại huỳnh quang). Do đó, hiểu rõ fluorescence giúp bạn đánh đổi giữa giá cả và chất lượng thẩm mỹ theo ý muốn.

Có phải tất cả kim cương đều có tính huỳnh quang hay không?

Không phải tất cả kim cương đều có tính huỳnh quang. Vì một lượng nhỏ tạp chất trong kim cương có thể khiến chúng phát quang hoặc phát sáng dưới tia UV. Thông thường, sự phát huỳnh quang UV xảy ra khoảng 35% kim cương không màu và có thể rất mạnh hoặc mờ.

Đa phần kim cương phát huỳnh quang có màu xanh lam. Điều này loại bỏ màu hơi vàng trong hầu hết các viên kim cương, dẫn đến vẻ ngoài có màu trắng hơn dưới ánh sáng mặt trời.

Đối với ánh sáng nhân tạo, hiện tượng phát sáng huỳnh quang không xảy ra hoặc khó xảy ra hơn. Fluorescence là một hiện tượng đặc biệt, hiếm khi xảy ra và làm cho viên kim cương có huỳnh quang trở lên đáng chú ý hơn.

Trên đây là tất cả các thông tin về Fluorescence là gì mà Cao Hùng Diamond muốn gửi đến bạn. Nếu bạn còn có những thắc mắc gì về kim cương hay các loại đá quý khác thì hãy liên hệ ngay đến Cao Hùng Diamond nhé! Với kinh nghiệm 10 năm, Cao Hùng Diamond tự tin sẽ cung cấp cho bạn kiến thức đầy đủ và chính xác nhất!

Tham khảo thêm: Độ phát quang của kim cương là gì?